Weyns Wijnt – Wijnweetjes

Wanneer we vandaag denken aan drinkspelen, komen er misschien beelden naar boven van studentenfeestjes en bierpong. Maar wist je dat ook in de 17de eeuw de elite zich graag overgaf aan drinkspelen met soms verbluffend ingenieuze objecten?

In de Lage Landen, en vooral in de regio van het huidige Duitsland, waren drinkspelen in de 17de eeuw niet alleen populair, maar ook een vorm van kunst en machtsvertoon. Aan het hof en in rijke burgerlijke kringen werden bijzondere drinkbekers en mechanische speeltuigen ingezet die niet alleen dienden om wijn te schenken, maar ook om gasten uit te dagen tot het legen van de beker, al dan niet met een stevige slok als straf.

De Molenbeker: Drinken tot je hoofd tolt

Eén van de bekendste en meest fascinerende voorwerpen uit deze tijd is de molenbeker (of “Mühlenbecher” in het Duits). Op het eerste gezicht lijkt het op een gewone zilveren of tinnen beker, maar aan de bovenzijde is een klein windmolentje gemonteerd, vaak compleet met wieken en een mechaniek dat in beweging komt wanneer je drinkt.

De bedoeling van zo’n molenbeker is dat het molentje draait wanneer je de beker kantelt. De kunst bestond erin om de beker zo te kantelen dat het molentje perfect ronddraaide. Wie dat niet voor elkaar kreeg, moest nog eens drinken. Of het nu een oefening in behendigheid was of gewoon een excuus om de wijn rijkelijk te laten vloeien, de molenbeker was speels maar ook statussymbool door zijn prachtige versieringen, al dan niet bestendigd door een gegraveerd familiewapen of -spreuk.

Mechanische drinkspelen: Spektakel op wielen

In de 17de eeuw was een feestmaal aan het hof of bij de rijke burgerij zelden compleet zonder een mechanisch drinkspel. Dit was een kunstzinnig tafelstuk dat niet alleen diende ter decoratie, maar ook als bron van vermaak, competitie en sociale interactie.

Eén van de meest intrigerende voorbeelden hiervan is de “Diana en het hert automaton”, gemaakt tussen 1610 en 1620 door Joachim Friess in Augsburg, destijds een centrum van uitmuntendheid in metaalbewerking en fijnmechaniek.

In dit tafereel zit Diana, godin van de jacht, op een prachtig verguld hert, terwijl ze de leidsels vasthoudt van twee elegante jachthonden. Het geheel is uitgevoerd in rijk versierd zilver en goud, met oog voor detail. Maar deze sculptuur was geen stil kunstwerk: binnenin bevond zich een ingenieus opwindmechanisme dat het stuk over de bankettafel liet zigzaggen.

Het drinkspel verliep volgens een eenvoudig maar speels ritueel: kwam Diana tot stilstand voor een heer, dan tilde hij het hert van de sokkel, verwijderde de kop en dronk de wijn die erin verborgen zat. Stopte ze voor een dame, dan werd de kop van de grootste hond afgenomen om daaruit te drinken. Zowel het hert als de hond fungeerden dus als geheime drinkbekers.

Dergelijke objecten balanceerden tussen theater, techniek en machtsvertoon. Ze waren spectaculaire voorbeelden van verfijnde luxe, tot het afgebeelde onderwerp toe! Mythologische thema’s zoals bijvoorbeeld Diana’s jacht fungeerden vaak als filosofische voedingsbodem voor humanistische conversaties.

Vandaag de dag zijn dergelijke automatonen niet alleen een historisch curiosum, maar ook een venster op een cultuur waarin drinken een ritueel was, en het glas heffen een spel van status, vaardigheid en verbeelding.

Bekijk hier hoe Diana zich in het drankgelag mengt!

Een cultureel ritueel

 

Kortom, drinkspelen in de 17de eeuw waren geen ordinaire zuippartijen. Ze waren ingebed in sociale rituelen. Het uitdagen van gasten, het testen van hun vaardigheden, en het gezamenlijk lachen om het falen of het succes van een poging, versterkten de onderlinge banden. Tegelijk waren het gelegenheden om je rijkdom te tonen, je collectie zeldzame objecten te laten zien, en indruk te maken op je gasten.

De molenbekers en mechanische drinkspelen zijn relicten uit een tijd waarin feesten, kunst en techniek moeiteloos samensmolten. Ze herinneren ons eraan dat genieten van wijn niet enkel draait om de drank zelf, maar ook om het gezelschap, het ritueel en de beleving.

Bronnen:

https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/object/Molenbeker–5c74f99eac3698e66467be0446ea8a54

https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/object/Molenbeker–c9707e9f1f487c124362371efba54331

https://www.boijmans.nl/index.php/nieuws/leuke-vragen-over-onze-collectie

https://www.cabinet.ox.ac.uk/diana-centaur-augsburg-1602-6

https://www.residenz-muenchen.de/englisch/treasury/pic04.htm

https://www.wbur.org/news/2014/06/05/diana-mechanical-drinking-game-mfa

https://www.metmuseum.org/art/collection/search/193623

https://www.britishmuseum.org/collection/object/H_WB-134

Hier vind je nog een voorbeeld van een automaton uit het British Museum

https://www.youtube.com/watch?v=VXjp64dnw4s0