Duitse wijn roept bij de meeste mensen meteen hetzelfde beeld op: Riesling, een vleugje restsuiker, en ergens de Moezel of de Rheingau in de zin. Ondanks dat deze beide regio’s bekend staan om productie van zowel zoete als droge topriesling, is Duitsland meer dan dat! Daarom bespreken we hier twee andere gebieden die wat onder de radar spelen: Mittelrhein en Baden bewijzen dat Duitse wijn minstens even overtuigend droog, mineraal en gedurfd kan zijn.

Mittelrhein: UNESCO-erfgoed in het glas

De Mittelrhein is een van de kleinste wijnregio’s van Duitsland, geklemd tussen steile leisteenhellingen langs de Rijn, tussen Koblenz en Bingen. Het hele Boven-Middenrijndal staat sinds 2002 op de UNESCO-Werelderfgoedlijst, niet vanwege de wijn alleen, maar om het complete landschap van burchten, rivierbochten en terrasvormige wijngaarden. Wie hier Duitse wijn maakt, doet dat letterlijk op hellingen tot 70% steilte, op kale leisteenbodems die nauwelijks iets anders toelaten dan koppige, diepgewortelde wijnstokken.

Een van de domeinen die deze regio op de kaart zet, is Weingut Baer in Bacharach. Een familiebedrijf dat zijn wijngaarden vooral met Riesling beplant, aangevuld met Pinot Noir. Opvallend: ondanks de noordelijke ligging heeft Bacharach een vrij mild, mediterraan microklimaat, wat de wijnen hun kenmerkende combinatie geeft van rijpheid én een strakke, harmonieuze zuurgraad. Niets hier wordt overhaast: de Rieslings van Baer gaan pas na twee jaar flessenrijping in verkoop.

Het domein werkt met drie kwaliteitsniveaus: een gutswein, dorpswijnen (Bacharacher en Orion) en de single-vineyard wijnen uit de toplagen Posten, Wolfshöhle, Steeger St. Jost en het eilandwijntje Heylesen Werth.

Bacharacher Riesling versus Klumpp Riesling

De instap-Riesling van Baer, de Bacharacher, komt voor een groot deel van de wijngaard Kloster Fürstental, een zuidgerichte helling onder het Stahleck-kasteel waar de leisteenbodem meer klei bevat. Dat geeft de wijn een zachtere, licht romige structuur, gedragen door rijp steenfruit en een frisse, rechte zuurgraad. Zet daar de Riesling van Weingut Klumpp uit Baden naast, en je proeft meteen het verschil in klimaat: Baden ligt zuidelijker en warmer, en dat resulteert in een Riesling die fruitiger en toegankelijker is, met minder van die typische leisteen-scherpte. Twee Rieslings, twee totaal verschillende ideeën over wat “Duitse droge Riesling” kan betekenen.

Wolfshöhle: de oudste wijngaard van Bacharach

De Wolfshöhle wordt al sinds 1335 vermeld en is daarmee de oudste gedocumenteerde wijngaard van Bacharach. De bodem is een mengeling van kleischalie, devoonschalie en Hunsrück-leisteen, en levert een Riesling op met een uitgesproken terroirkarakter: steenfruit, citrus en een fijne, kruidige mineraliteit. De 2021- en 2022-jaargang van Baers Wolfshöhle Riesling kregen beide 94 (of meer) punten van Falstaff.

Heylesen Werth: een eiland als monopole

Wil je weten hoe sprekend terroir kan zijn? Heylesen Werth is een eilandje midden in de Rijn, volledig in handen van Weingut Baer, en geklasseerd als Erste Lage. De basis is een leisteenrug bedekt met zand, omringd door ooibossen die het eiland beschermen tegen overstroming. Die combinatie van leisteen en zand geeft de Riesling een opvallende souplesse en een fijne zilte toets naast tonen van honingraat en mandarijn. Een echte insel wijn, in de meest letterlijke betekenis van het woord.

Baden: de stille concurrent van Bourgogne

Waar Mittelrhein indruk wekt met steilte en geschiedenis, verrast Baden met iets anders: een benadering van wijnbouw die sterk doet denken aan Bourgogne. Baden is overigens geen kleine speler: het is, na de Rheinhessen en de Palts, een van de grootste wijnregio’s van Duitsland, met een warmer klimaat dat ruimte laat voor Spätburgunder, Grauburgunder en Chardonnay naast Riesling. Ook hier toont Duitse wijn dus een heel ander gezicht dan het bekende beeld.

Weingut Klumpp, gevestigd in de Kraichgau, is daar een goed voorbeeld van. Net als in Bourgogne draait bij Klumpp niet de druif, maar de bodem om de wijn zijn naam en karakter. Een wijn heet er niet zomaar “Chardonnay” of “Spätburgunder”: hij heet Kirchberg, Muschelkalk, Gipskeuper of Rothenberg, telkens verwijzend naar de ondergrond waarop hij groeit. De Kirchberg Chardonnay groeit op kalkrijke lössbodems en kreeg 94 punten van Falstaff; de Muschelkalk Chardonnay, op schelpkalk, scoorde 91+. Bij de rode wijnen is het net zo: de Weiherberg Pinot Noir, een monopole, haalde 93+ punten, terwijl de Rothenberg Spätburgunder van 55 jaar oude stokken op gipskeuper bekend staat als een van de meest langlevende wijnen van het domein.

Door terroir vóór druif te plaatsen krijgt Baden in de wijnwereld steeds meer naam als een serieus alternatief voor de torenhoge prijzen en de mythe van Bourgogne. Niet omdat Baden Bourgogne wil kopiëren, maar omdat het bewijst dat eenzelfde bodemgedrevenheid ook buiten Frankrijk overtuigend werk kan opleveren.

Wist je dat? De naam op het etiket verklapt al iets over de stijl. “Spätburgunder” duidt doorgaans op de Duitse stijl Pinot Noir: iets meer rechttoe-rechtaan: fris rood fruit voorop, noem ’t gerust “zippy”, al dan niet geflankeerd door diepere lagen van rijper rood en/of zwart fruit en een mooie kruidigheid en verouderingstonen. Als je “Pinot Noir” op een Duitse fles leest, zoals bij Klumpps Weiherberg, verwijst dat meestal naar het gebruik van Bourgogne-klonen, en ligt daardoor qua stijl dichter bij de klassieke Bourgogne.

De verrassing: Tonmergel Grauburgunder

Wie denkt dat Baden zich alleen kan onderscheiden via Chardonnay en Spätburgunder, moet de Tonmergel Grauburgunder van Klumpp proeven. Deze Pinot Gris komt van wijnstokken van dertig jaar oud, geplant op een rode kleimergelbodem die in de Kraichgau eerder zeldzaam is. Het resultaat is een romige, minerale witte wijn met een onverwachte diepgang, het soort fles dat doet twijfelen of dit wel “gewoon” Grauburgunder is.

Duitse wijn herontdekken: twee regio’s, één conclusie

Mittelrhein en Baden bewijzen elk op hun eigen manier dat Duitse wijn niet stopt bij zoete Riesling uit de bekende namen. De ene regio overtuigt met steile leisteen, eeuwenoude wijngaarden en een eilandwijn die zijn gelijke niet kent. De andere regio bewijst dat bodemgedreven werk, net als in Bourgogne, ook in Baden tot wereldklasse kan leiden. Genoeg reden om je volgende fles Duitse wijn eens buiten de gebaande paden te zoeken.

Nieuwsgierig naar de rest van wat we van Weingut Baer en Weingut Klumpp in huis hebben? Neem een kijkje in ons aanbod.